Euh
Log in | Registreer
Geschiedenis
  • Door: Rachelle
  • 26-2-2016 7:00:00

Vergeten speelgoed: De Caleidoscoop

Door: Rachelle

Tegenwoordig heb je de iPhone, maar vroeger moest iedereen een caleidoscoop in het bezit hebben anders hoorde je er niet bij. Wat overeenkomt is dat mensen er snel door afgeleid zijn en waren. Net als is deze tijd konden mensen niet uitkijken op straat met zo’n ding. En eigenlijk moest je het op straat doen, omdat je genoeg licht nodig had om de figuren te zien. In 1816 werd de caleidoscoop uitgevonden door David Brewster.

Iedereen moest en zou zo’n kijker hebben. Als je er geen had kon je voor een paar cent een blik werpen in een caleidoscoop van een dakloze die probeerde zijn geld te verdienen. Tevens werd het gezien als één van de belangrijkste uitvindingen.

Om een idee te geven van hoe populair dit product was: vele artiesten begonnen het te verwerken in hun kunst. Mediakenner Erkki Huhtamo beschreef een prent die hij zag in het Frankfurt Film Museum waarin verschillende mensen, en zelfs een aap, door de kijker staarden. Hij omschreef de caleidoscoop als een kijker waarin mensen zo betoverd werden dat ze het niet eens doorhadden als de partner vreemdging. In eerste instantie was het ook niet als speelgoed bedoeld. Sterker nog, dat is pas sinds de laatste decennia. Vroeger had iedereen er één, kinderen maar ook professors of dominees, iedereen! Je liep over straat, een kleine kans dat je er geen zag.

Het werd gemaakt van allerlei verschillende materialen. De koker zelf werd gemaakt van koper met kleine decoraties van hout en of leer. De goedkopere variant werd gemaakt van tin. Aan de binnenkant zaten kleine, gebroken stukjes glas en lint. In 1817 werd door David patent aangevraagd. Zo kon niemand anders zijn materialen gebruiken voor een andere versie van de caleidoscoop.

Voor de wetenschappers toentertijd werd dit product vooral gebruikt om de optische illusies te begrijpen en hoe je bepaalde illusies kon opwekken. In 1814, twee jaar voor de uitvinding, ontdekte Brewster bij een onderzoek, gepolariseerd licht in kristallen met twee optische assen, de brewsterhoek en de dubbelbreking. Daarvoor heeft hij een prijs gekregen.

Tijdens zijn experimenten met optica, licht en spiegels kwam hij erachter dat, met de juiste bewegingen, er cirkelvormige patronen gemaakt konden worden.

Veel andere wetenschappers begonnen dit als een handig gereedschap te zien, en gebruikten het om bepaalde dingen te berekenen. Hoeveel verschillende patronen je kon zien en hoeveel tijd het kostte om ze waar te nemen.

De caleidoscoop werd echter niet alleen voor wetenschappelijke doelen gebruikt, maar ook voor inspiratie voor diverse tapijten, kleding en andere stoffen in China.

Een toneelschrijver en filosoof uit Amerika was enorm blij toen hij voor het eerst zo’n kijker in het bezit had, magisch vond hij het. Alle reflecterende kleuren en verschillende vormen. Hij wilde weten hoe de binnenkant in elkaar stak. Eenmaal geopend was hij zwaar teleurgesteld. Hij had meer verwacht dan alleen kleine stukjes glas zonder enige vorm van symmetrie. Hij voelde zich verraden. Zo iets magisch, slechts een illusie.

Elke rage kent mensen die er liever niets van weten, zo ook bij dit stuk speelgoed. Een aantal mensen noemde het kijken door de caleidoscoop zonde van de tijd. Zij pleitten ervoor dat mensen dat ding eens neerlegden en gingen kijken naar de echte, mooie natuur in plaats van dag en nacht door zo’n tube te staren. Weer een overeenkomst tussen de mobiele telefoon van nu en de kijker van toen. Ook verschillende christenen moesten er niets van weten en raadden iedereen aan dat ding zo snel mogelijk weg te leggen en te kijken naar de realiteit om ons heen. Om je zo niet te laten leiden door valse schoonheid.

Apparaten waar men doorheen kon kijken hadden een speciale positie in de 19e eeuw. Niet alleen de caleidoscoop maar ook de microscoop, periscoop en de telescoop, waren en zijn speciale voorwerpen. Ze werden zelfs ‘filosofisch speelgoed’ genoemd. En werden in eerste instantie ontworpen voor het beter begrijpen van optica en licht. Deze visuele bedriegers werden ook gebruikt om erachter te komen hoe het oog bepaalde dingen waarneemt.

Ondanks het patent dat erop stond werd dit product in groten getale nagemaakt en doorverkocht onder een andere naam. Uiteindelijk heeft David vele jaren in de rechtbank doorgebracht om zo het geld voor zijn uitvinding van anderen terug te krijgen.

In een brief van David aan zijn vrouw is te lezen dat hij tijdens zijn reizen een fabrikant, Philip Carpenter, heeft ontmoet die de caleidoscoop mocht maken onder zijn patent. Philip was eigenaar van een bedrijf dat diverse optische en wetenschappelijke producten maakte.

Carpenter kon de aanvragen echter moeilijk bijhouden, na drie maanden werden al 200.000 van die kijkers verkocht!

Naarmate de jaren verstreken was het niet meer de vraag of je er één had, maar welke versie. Want je zou maar een ouder model hebben.

In 1870 werden de kijkers ook op grote schaal verkocht in Amerika door Charles Bush. Dit keer geen mobiele versie maar met een standaard voor in huis. In de jaren ‘40 werd het echt kinderspeelgoed. De volwassenen leken het vergeten te zijn. En nu vond je ze voornamelijk alleen in speelgoedwinkels. Ze werden met goedkope producten gemaakt en konden zo ook voor een stuk minder geld verkocht worden.

;
Bezig met laden... De reacties worden geladen, een ogenblik geduld...
Reageer zelf:
Om op Fronza te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen account, dan kun je die via deze link gratis aanmaken. Of bent u uw wachtwoord vergeten?

Inloggen:

Apart & actueel nieuws:
Apart & actueel nieuws:
Om nieuws te kunnen toevoegen moet u eerst inloggen of een account aanmaken.
Reclame om op te klikken
Door lid te worden van Fronza schakelt u alle reclamebanners uit.
Franka's Vraagbaak
Onze Franka lost wekelijks een intieme, verrassende en altijd prangende vraag van één van onze bezoekers op. Deze week:
9
Ondertussen op internet
Loading...
  • De gelijkheids-leugen
    Ondertussen op internet
  • De eerste ballonvaart
    Toen in de tijd
  • Off-topic, week 13
    Off-topic
    Fronza.nl gooit boeken dicht!
    Actueel
    Off-topic, week 12
    Off-topic
    Off-topic, week 11
    Off-topic
    Off-topic, week 10
    Off-topic
    Off-topic, week 9
    Off-topic
    Off-topic, week 8
    Off-topic
    Off-topic, week 7
    Off-topic
    Off-topic, week 6
    Off-topic
    Off-topic, week 5
    Off-topic
Meest gelezen:
Meeste reacties:
U moet inloggen om gebruik te maken van het berichtensysteem
Fronza.nl maakt gebruik van cookies om uw surfervaring te verbeteren. Accepteer