Euh
Log in | Registreer
Geschiedenis
  • Door: Will Spiel-dwerg
  • 17-3-2016 7:00:00

Airco uit de oudheid.

Door: Will Spiel-dwerg

Nu de dagen weer langer worden en de zomer in zicht zullen er mensen zijn die denken 'moet ik mijn huis niet eens moderniseren, moet ik geen airco?'.
Maar hoe modern is airconditioning eigenlijk?

Het Perzische Rijk bestond al lang voor onze tijdsrekening. Het strekte zich uit van Wenen tot Indië met als kern het huidige Iran en tentakels tot in Libië. Het bestreek grote woestijngebieden waar het kwik in de zomer tot 50 graden kon stijgen. En toch leefden de mensen er eeuwen geleden in koele huizen. Het vernuft zat hem in de badgirs, de zogenoemde windvangers, in combinatie met het verborgen water in een zee van zand.
Yazd, een stad in centraal-Iran, is volgens velen de oudste aan één stuk bewoonde stad ter wereld en ook een van de grootste adobe steden (met huizen van in de zon gedroogde klei of leem). Yazd ligt op de oude zijderoute. Ooit heeft Marco Polo hier de nacht doorgebracht in een karavanserai (lemen burchten waar de kamelenkaravaan even op adem kon komen). Vele van de huidige hotelletjes zijn gerenoveerde karavanserai waarvan de binnenplaats overspannen wordt met een zeildoek.

Badgirs en het verborgen water in een zee van zand

Al sinds de oudheid gebruikt men, met name in Iran, een netwerk van ondergrondse aquaducten (qanat of karez) om droge gebieden van water te voorzien. Tientallen lemen windtorens steken boven de daken uit. En het is net die eeuwenoude koeltechniek die zo uniek is. Zonder één vonk elektriciteit verstonden de Perzen de kunst van het koelen en ventileren.

Daarvoor gebruikten ze een slim samenspel van diverse vormen van windvangers (badgirs) zoals de windtorens op de daken, zorgvuldig gekozen horizontale openingen in de muur, kunstig in pleister gesculpteerde wind doorlatende raamroosters en open lichtkoepels. Door de luchtstroom doorheen de badgirs af te leiden via de ondergrondse aquaducten of watertunnels, het zogenaamde qanat water management systeem, zorgde verdamping voor extra koeling. De huizen werden immers gebouwd pal boven deze waterputten en reservoirs. Qanats beschikken op regelmatige afstanden over verticale ventilatieschachten (zie tekening). 37.000 nog actieve qanats in Iran produceren jaarlijks 7 miljard kubieke meter water. Om een dergelijke hoeveelheid water mechanisch te verpompen zou ongeveer 800 megawatt aan elektrisch vermogen nodig zijn. Er zijn qanats die meer dan 30 km lang zijn. De oudste is 2700 jaar oud met een hoofdbron op 350 meter diepte. Ze kunnen met gemak de vergelijking doorstaan met Romeinse aquaducten.

Bioklimatische architectuur

De windtoren op het dak heeft openingen aan twee tot vier tegenovergestelde zijden. De zijde die naar de wind gericht is, de loefzijde, vangt de koelere lucht en forceert die naar binnen. In de low cost versie van een windtoren wordt de tegenoverliggende zijde gebruikt om de lucht terug af te voeren. In dit geval wordt alleen de onderliggende ruimte gekoeld. Om zand en regenwater op te vangen ligt deze ruimte een trede lager dan de andere ruimtes en kan ze afgesloten worden. In andere gevallen wordt de windtoren meestal gebruikt als afvoer van warme lucht aan de lijzijde van de windtoren. Alle vormen van windvangers worden op de meest vernuftige manier gecombineerd. Ook een combinatie van twee of vier windtorens blijkt heel efficiënt te zijn. Dit uitgekiende passieve systeem waarbij hoge buitentemperaturen aangename koele binnentemperaturen teweeg brengen, illustreert de kennis van deze creatieve Perzische geesten. Het grote temperatuurverschil tussen dag en nacht in combinatie met een droog woestijnklimaat is een noodzakelijke voorwaarde voor de goede werking. Dankzij de logge massieve leemwanden van de traditionele huizen stockeert men die koelte met een vertraging van zo’n twaalf uur. Overdag, bij hoge temperaturen, worden de openingen zelfs afgesloten, meestal met rieten matten, om opwarming te voorkomen. Windtorens hebben langs de buitenkant houten uitsteeksels. Wortelhout wordt in vlechtwerk gebruikt voor de wapening van de lemen toren. De uitsteeksels bieden houvast tijdens onderhoudswerken en worden tevens gebruikt om de rieten matten te bevestigen. Bij de opbouw van de badgir plaatst men boven de stokken platte leemblokken. Samen vormen ze de basisligger of steunbalk, de draagstructuur voor de gemetste tussenkanalen. In het YouTube filmpje ‘Der Letzte seines Standes - Der Windturmbauer aus Yazd’ zie je de volledige opbouw van een badgir. Windvangers bestaan in alle maten. De hoogste in de wereld, meer dan 30 meter hoog, bevindt zich eveneens in Yazd. Deze bioklimatische architectuur staat in schril contrast met de energieverslindende en vervuilende airco’s.

  • Airco
  • badgir
  • Quanat
  • Perzie
;
Bezig met laden... De reacties worden geladen, een ogenblik geduld...
Reageer zelf:
Om op Fronza te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen account, dan kun je die via deze link gratis aanmaken. Of bent u uw wachtwoord vergeten?

Inloggen:

Apart & actueel nieuws:
Apart & actueel nieuws:
Om nieuws te kunnen toevoegen moet u eerst inloggen of een account aanmaken.
Franka's Vraagbaak
Onze Franka lost wekelijks een intieme, verrassende en altijd prangende vraag van één van onze bezoekers op. Deze week:
9
Ondertussen op internet
Loading...
  • De gelijkheids-leugen
    Ondertussen op internet
  • De eerste ballonvaart
    Toen in de tijd
  • Off-topic, week 13
    Off-topic
    Fronza.nl gooit boeken dicht!
    Actueel
    Off-topic, week 12
    Off-topic
    Off-topic, week 11
    Off-topic
    Off-topic, week 10
    Off-topic
    Off-topic, week 9
    Off-topic
    Off-topic, week 8
    Off-topic
    Off-topic, week 7
    Off-topic
    Off-topic, week 6
    Off-topic
    Off-topic, week 5
    Off-topic
Meest gelezen:
Meeste reacties:
U moet inloggen om gebruik te maken van het berichtensysteem
Fronza.nl maakt gebruik van cookies om uw surfervaring te verbeteren. Accepteer